แต่ก็กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?
ทำไมเรารู้ในหัวอยู่แล้วว่ามันไม่ดี
แต่ก็กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?
(จิตแพทย์ผู้ศึกษาการเสพติดแยก “รู้ในหัว” กับ “รู้ถึงกระดูก” ไว้ แล้วเสนอวิธีที่ไม่ต้องฝืนใจ)
.
คืนนี้จะไม่ไถมือถือก่อนนอน
วันนี้จะไม่แกะขนมกินตอนงานเยอะ
แต่พอทุ่มกว่าๆ นิ้วก็เปิดแอปเองซะแล้ว 555
.
แล้วเราก็เริ่มด่าตัวเองว่า “ไม่มีวินัยเลย”
แต่ตอนเหนื่อยๆ เครียดๆ นี่แหละ ที่ความตั้งใจแพ้ง่าย
.
เบ๊นดู TED ของ Judson Brewer
จิตแพทย์ที่ทำวิจัยเรื่องสติ (Mindfulness) กับการเสพติด
เขาบอกว่านิสัยแบบนี้มาจากระบบเรียนรู้ที่เก่าแก่มากของสมองเรา
วิธีที่เขาเสนอ ฟังแล้วแปลกดี คือไม่ต้องฝืน แต่ให้ “อยากรู้”
.
เบ๊นเลยอยากเอามาเล่า เพราะถ้าเข้าใจกลไกนี้ คุณจะหยุดโทษตัวเองไปได้เยอะ
ใครอยากดูคลิปเต็ม ลิงก์อยู่ในคอมเมนต์
.
แล้วการอยากรู้ ช่วยให้เลิกนิสัยได้ยังไง? มาเข้าใจเรื่องนี้กัน #อ่านจบปุ๊ปเก่งขึ้นปั๊ป
————
[1] นิสัยคือวงจร 3 จังหวะ (Trigger, Behavior, Reward)
.
Brewer เริ่มจากเรื่องกินก่อน ลองแกะดูว่าสมองเราทำอะไรกับของอร่อย
1. เห็นอาหารน่ากิน
2. กิน แล้วรู้สึกอร่อย
3. สมองจดไว้ว่า “กินอะไร เจอที่ไหน”
4. คราวหน้าเห็นอีก ก็อยากกินซ้ำ
เขาสรุปวงจรนี้เป็น 3 จังหวะ
Trigger (ตัวกระตุ้น) คือเห็นอาหาร
Behavior (สิ่งที่ทำ) คือกิน
Reward (รางวัล) คือความอร่อย
.
ปัญหาคือสมองเอาวงจรเดิมนี่แหละ ไปใช้กับอารมณ์ด้วย
กินช็อกโกแลตหรือไอศกรีมตอนโกรธหรือเศร้า แล้วรู้สึกดีขึ้น สมองก็จำ
ระบบเดิมเป๊ะ แค่ Trigger เปลี่ยนจากท้องหิวเป็นอารมณ์
.
อีกตัวอย่างที่เล่าในคลิป เป็นวัยรุ่นสายเนิร์ดที่เห็นเด็กเกเรสูบบุหรี่อยู่ข้างนอก แล้วอยากดูเท่
สูบเพื่อให้ดูเท่ แล้วรู้สึกดี แล้วก็ทำซ้ำ
ทำไปเรื่อยๆ จนเป็นนิสัย แค่รู้สึกเครียด ก็กลายเป็นตัวกระตุ้นให้อยากสูบหรืออยากกินของหวาน
.
อันนี้เบ๊นต่อยอดเอง (ไม่ได้อยู่ในคลิปนะ)
เครียดเรื่องงาน (Trigger) เปิดมือถือ (Behavior) ได้พักสมองนิดนึง (Reward)
วงจรเดียวกันเป๊ะ 555
.
ลองทำ : เลือกนิสัยที่อยากเลิก 1 อย่าง แล้วจับดูว่า ก่อนมือจะขยับ เราเพิ่งรู้สึกอะไรมา
————
[2] ทำไมตั้งใจแล้วก็ยังแพ้ตอนเหนื่อย
.
Brewer อธิบายว่า สมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) เป็นส่วนที่ “เด็กที่สุด” ของสมอง ถ้านับตามวิวัฒนาการ
ส่วนนี้แหละที่รู้ในหัวว่าไม่ควรสูบ และพยายามสุดชีวิตไม่ให้เราหยิบคุกกี้ชิ้นที่ 2 ชิ้นที่ 3 ชิ้นที่ 4
(Brewer เรียกมันว่า Cognitive Control)
.
แต่เขาบอกว่า พอเครียด ตัวนี้แหละที่ “ออฟไลน์” ก่อนใครเพื่อน
เขายกตัวอย่างว่า ตอนเหนื่อยๆ เรามีโอกาสตะคอกคนที่บ้านมากขึ้น แม้รู้ว่าไม่ช่วยอะไร
คุณเคยเป็นไหม?
“We just can’t help ourselves.” ห้ามตัวเองไม่ได้จริงๆ
.
เบ๊นมองว่า ถ้าวิธีเลิกของเราพึ่งแต่พลังใจ มันก็จะพังตอนเหนื่อยที่สุดพอดี
เพราะตัวที่เราพึ่งอยู่ ดันปิดเครื่องไปก่อน ไม่ได้เป็นเพราะเราอ่อน
.
อย่า : ตัดสินตัวเองจากคืนที่เหนื่อยที่สุด
————
[3] ลองอยากรู้ แทนการฝืน
.
คนที่มาเข้าโปรแกรมของ Brewer ส่วนใหญ่เคยพยายามเลิกบุหรี่มาแล้วไม่รอด เฉลี่ย 6 ครั้ง (ตัวเลขนี้เขาเล่าเอง)
ทีมเขาเลยเลิกบังคับ หันมาให้ทุกคนอยากรู้แทน
ถึงขั้นบอกว่าสูบได้นะ ขอแค่อยากรู้จริงๆ ว่าตอนสูบมันเป็นยังไง
.
คนหนึ่งพูดไว้ว่า
“Mindful smoking: smells like stinky cheese and tastes like chemicals, YUCK!”
สูบแบบมีสติ : กลิ่นเหมือนชีสเหม็น รสเหมือนสารเคมี แหวะ!
.
เธอรู้ในหัวอยู่แล้วว่าบุหรี่ไม่ดีกับตัวเอง ถึงได้มาเข้าโปรแกรม
แต่พอได้สังเกตจริงๆ จาก “รู้ในหัว” ก็กลายเป็น “รู้ถึงกระดูก”
Brewer เรียกตรงนี้ว่า Disenchantment หรือหมดมนต์ : “the spell of smoking was broken” มนต์บุหรี่แตกแล้ว
.
แต่เขาก็บอกเองนะ ว่านี่ไม่ใช่เวทมนตร์ เลิกปุ๊บหายปั๊บไม่มีหรอก
ยิ่งเห็นชัดขึ้นเรื่อยๆ ว่าทำไปแล้วได้อะไรกลับมาจริงๆ เราก็จะค่อยๆ ปล่อยนิสัยเก่า แล้วสร้างนิสัยใหม่ขึ้นมาแทน
.
ข้อควรรู้ : ที่เล่ามาเป็นวิธีในโปรแกรมที่มีทีมวิจัยเป็นผู้นำ ไม่ใช่การสนับสนุนให้สูบต่อ
ถ้านิสัยที่อยากเลิกหนักจนกระทบชีวิต หรือเป็นบุหรี่ ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้วยนะครับ
งานทบทวนรวมหลายงานของ Cochrane ปี 2022 ยังบอกไม่ได้ว่า Mindfulness ดีกว่าหรือแย่กว่าโปรแกรมเลิกบุหรี่ที่ความเข้มเท่ากัน
.
ลองทำ : เลือกนิสัยทั่วไปที่อยากลด เช่น กินของหวานตอนเครียด หรือเล่นมือถือโดยไม่รู้ตัว
ครั้งหน้าที่ทำ ให้ทำแบบตั้งใจสังเกต ดูว่าตัวเองรู้สึกยังไง แล้วถามตรงๆ ว่า “ได้อะไรกลับมาจริงๆ”
————
[4] ความอยากเป็นแค่ความรู้สึกในร่างกาย ที่มาแล้วก็ไป
.
Brewer บอกว่า พออยากรู้ เราจะเริ่มเห็นว่า ความอยากที่ดูเป็นก้อนใหญ่น่ากลัว
จริงๆ ก็คือความรู้สึกเล็กๆ ในร่างกาย ตึงบ้าง เกร็งบ้าง กระสับกระส่ายบ้าง แล้วเดี๋ยวก็ไป
รับทีละนิดแบบนี้ ง่ายกว่าโดนทั้งก้อนถาโถมใส่ทีเดียวเยอะ
.
แล้วมีอีกเรื่องที่ฟังแล้ว เออ จริงว่ะ… ความอยากรู้มันเป็นรางวัลอยู่แล้วในตัว
Brewer ถามเองตอบเองเลย “What does curiosity feel like? It feels good.”
อยากรู้แล้วรู้สึกยังไง… ก็รู้สึกดีไง 555
เหมือนเราเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ส่องตัวเองอยู่ แล้วนั่งรอดูข้อมูลชิ้นต่อไป
.
ตัวอย่างที่เขาให้ลองคือ แรงอยากเช็กอีเมลตอนเบื่อ แรงอยากหนีงาน หรืออยากตอบข้อความตอนขับรถ
(อันนี้เขาแค่ให้ลองนะ ไม่ใช่ผลวิจัย)
ตอนปิดคลิป เขาสรุปสูตรไว้สั้นๆ ว่า notice the urge, get curious, feel the joy of letting go and repeat
.
เบ๊นแตกเป็น 3 ข้อ เอาไปใช้ได้ครั้งหน้าที่แรงอยากมา
1. จับให้ทันว่า “แรงอยากกำลังมา”
2. ถามตัวเองว่ามันอยู่ตรงไหนของร่างกาย ตึง เกร็ง หรือกระสับกระส่าย
3. ดูมันแบบนักวิทยาศาสตร์ ว่ามันเปลี่ยนไปยังไง แล้วสังเกตความรู้สึกตอนปล่อยมัน
————
ถ้าคุณชอบบทความแนวนี้ แล้วไม่อยากพลาด สามารถใส่ Email ของคุณได้ที่ Link นี้เลย (ฟรีไม่มีค่าใช้จ่าย)
.
นิสัย = Trigger + Behavior + Reward ที่สมองเรียนรู้จากการทำซ้ำ
Brewer บอกว่าตอนเครียด สมองส่วนคุมตัวเองปิดก่อน = ฝืนอย่างเดียวเลยพังง่าย
ลองอยากรู้ = เห็นว่าได้อะไรจากนิสัยนั้นจริงๆ แล้วค่อยๆ ปล่อย
.
เบ๊นมองว่า นิสัยที่เลิกไม่ได้ ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนไม่ดี
มันก็แค่สมองทำตามที่เคยเรียนมา แล้วเราก็เปลี่ยนมันได้ทีละครั้ง
.
คืนไหนที่ล้าๆ แล้วนิ้วเริ่มจะไปเปิดแอปอีก
ก่อนมือขยับ คุณรู้สึกอะไรอยู่ตรงไหนของร่างกาย?
ลองเล่าในคอมเมนต์ให้เบ๊นอ่านหน่อย
.
ผมหวังว่าเรื่องนี้จะช่วยสร้างวันของคุณ




ใส่ความเห็น