ทำไมเรารู้ในหัวอยู่แล้วว่ามันไม่ดี แต่กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?

ทำไมเรารู้ในหัวอยู่แล้วว่ามันไม่ดี แต่กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?

แต่ก็กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?

ทำไมเรารู้ในหัวอยู่แล้วว่ามันไม่ดี

แต่ก็กลับไปทำซ้ำ ทั้งที่อยากเลิก?

(จิตแพทย์ผู้ศึกษาการเสพติดแยก “รู้ในหัว” กับ “รู้ถึงกระดูก” ไว้ แล้วเสนอวิธีที่ไม่ต้องฝืนใจ)

.

คืนนี้จะไม่ไถมือถือก่อนนอน

วันนี้จะไม่แกะขนมกินตอนงานเยอะ

แต่พอทุ่มกว่าๆ นิ้วก็เปิดแอปเองซะแล้ว 555

.

แล้วเราก็เริ่มด่าตัวเองว่า “ไม่มีวินัยเลย”

แต่ตอนเหนื่อยๆ เครียดๆ นี่แหละ ที่ความตั้งใจแพ้ง่าย

.

เบ๊นดู TED ของ Judson Brewer

จิตแพทย์ที่ทำวิจัยเรื่องสติ (Mindfulness) กับการเสพติด

เขาบอกว่านิสัยแบบนี้มาจากระบบเรียนรู้ที่เก่าแก่มากของสมองเรา

วิธีที่เขาเสนอ ฟังแล้วแปลกดี คือไม่ต้องฝืน แต่ให้ “อยากรู้”

.

เบ๊นเลยอยากเอามาเล่า เพราะถ้าเข้าใจกลไกนี้ คุณจะหยุดโทษตัวเองไปได้เยอะ

ใครอยากดูคลิปเต็ม ลิงก์อยู่ในคอมเมนต์

.

แล้วการอยากรู้ ช่วยให้เลิกนิสัยได้ยังไง? มาเข้าใจเรื่องนี้กัน #อ่านจบปุ๊ปเก่งขึ้นปั๊ป

————

[1] นิสัยคือวงจร 3 จังหวะ (Trigger, Behavior, Reward)

.

Brewer เริ่มจากเรื่องกินก่อน ลองแกะดูว่าสมองเราทำอะไรกับของอร่อย

1. เห็นอาหารน่ากิน

2. กิน แล้วรู้สึกอร่อย

3. สมองจดไว้ว่า “กินอะไร เจอที่ไหน”

4. คราวหน้าเห็นอีก ก็อยากกินซ้ำ

เขาสรุปวงจรนี้เป็น 3 จังหวะ

Trigger (ตัวกระตุ้น) คือเห็นอาหาร

Behavior (สิ่งที่ทำ) คือกิน

Reward (รางวัล) คือความอร่อย

.

ปัญหาคือสมองเอาวงจรเดิมนี่แหละ ไปใช้กับอารมณ์ด้วย

กินช็อกโกแลตหรือไอศกรีมตอนโกรธหรือเศร้า แล้วรู้สึกดีขึ้น สมองก็จำ

ระบบเดิมเป๊ะ แค่ Trigger เปลี่ยนจากท้องหิวเป็นอารมณ์

.

อีกตัวอย่างที่เล่าในคลิป เป็นวัยรุ่นสายเนิร์ดที่เห็นเด็กเกเรสูบบุหรี่อยู่ข้างนอก แล้วอยากดูเท่

สูบเพื่อให้ดูเท่ แล้วรู้สึกดี แล้วก็ทำซ้ำ

ทำไปเรื่อยๆ จนเป็นนิสัย แค่รู้สึกเครียด ก็กลายเป็นตัวกระตุ้นให้อยากสูบหรืออยากกินของหวาน

.

อันนี้เบ๊นต่อยอดเอง (ไม่ได้อยู่ในคลิปนะ)

เครียดเรื่องงาน (Trigger) เปิดมือถือ (Behavior) ได้พักสมองนิดนึง (Reward)

วงจรเดียวกันเป๊ะ 555

.

ลองทำ : เลือกนิสัยที่อยากเลิก 1 อย่าง แล้วจับดูว่า ก่อนมือจะขยับ เราเพิ่งรู้สึกอะไรมา

————

[2] ทำไมตั้งใจแล้วก็ยังแพ้ตอนเหนื่อย

.

Brewer อธิบายว่า สมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) เป็นส่วนที่ “เด็กที่สุด” ของสมอง ถ้านับตามวิวัฒนาการ

ส่วนนี้แหละที่รู้ในหัวว่าไม่ควรสูบ และพยายามสุดชีวิตไม่ให้เราหยิบคุกกี้ชิ้นที่ 2 ชิ้นที่ 3 ชิ้นที่ 4

(Brewer เรียกมันว่า Cognitive Control)

.

แต่เขาบอกว่า พอเครียด ตัวนี้แหละที่ “ออฟไลน์” ก่อนใครเพื่อน

เขายกตัวอย่างว่า ตอนเหนื่อยๆ เรามีโอกาสตะคอกคนที่บ้านมากขึ้น แม้รู้ว่าไม่ช่วยอะไร

คุณเคยเป็นไหม?

“We just can’t help ourselves.” ห้ามตัวเองไม่ได้จริงๆ

.

เบ๊นมองว่า ถ้าวิธีเลิกของเราพึ่งแต่พลังใจ มันก็จะพังตอนเหนื่อยที่สุดพอดี

เพราะตัวที่เราพึ่งอยู่ ดันปิดเครื่องไปก่อน ไม่ได้เป็นเพราะเราอ่อน

.

อย่า : ตัดสินตัวเองจากคืนที่เหนื่อยที่สุด

————

[3] ลองอยากรู้ แทนการฝืน

.

คนที่มาเข้าโปรแกรมของ Brewer ส่วนใหญ่เคยพยายามเลิกบุหรี่มาแล้วไม่รอด เฉลี่ย 6 ครั้ง (ตัวเลขนี้เขาเล่าเอง)

ทีมเขาเลยเลิกบังคับ หันมาให้ทุกคนอยากรู้แทน

ถึงขั้นบอกว่าสูบได้นะ ขอแค่อยากรู้จริงๆ ว่าตอนสูบมันเป็นยังไง

.

คนหนึ่งพูดไว้ว่า

“Mindful smoking: smells like stinky cheese and tastes like chemicals, YUCK!”

สูบแบบมีสติ : กลิ่นเหมือนชีสเหม็น รสเหมือนสารเคมี แหวะ!

.

เธอรู้ในหัวอยู่แล้วว่าบุหรี่ไม่ดีกับตัวเอง ถึงได้มาเข้าโปรแกรม

แต่พอได้สังเกตจริงๆ จาก “รู้ในหัว” ก็กลายเป็น “รู้ถึงกระดูก”

Brewer เรียกตรงนี้ว่า Disenchantment หรือหมดมนต์ : “the spell of smoking was broken” มนต์บุหรี่แตกแล้ว

.

แต่เขาก็บอกเองนะ ว่านี่ไม่ใช่เวทมนตร์ เลิกปุ๊บหายปั๊บไม่มีหรอก

ยิ่งเห็นชัดขึ้นเรื่อยๆ ว่าทำไปแล้วได้อะไรกลับมาจริงๆ เราก็จะค่อยๆ ปล่อยนิสัยเก่า แล้วสร้างนิสัยใหม่ขึ้นมาแทน

.

ข้อควรรู้ : ที่เล่ามาเป็นวิธีในโปรแกรมที่มีทีมวิจัยเป็นผู้นำ ไม่ใช่การสนับสนุนให้สูบต่อ

ถ้านิสัยที่อยากเลิกหนักจนกระทบชีวิต หรือเป็นบุหรี่ ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้วยนะครับ

งานทบทวนรวมหลายงานของ Cochrane ปี 2022 ยังบอกไม่ได้ว่า Mindfulness ดีกว่าหรือแย่กว่าโปรแกรมเลิกบุหรี่ที่ความเข้มเท่ากัน

.

ลองทำ : เลือกนิสัยทั่วไปที่อยากลด เช่น กินของหวานตอนเครียด หรือเล่นมือถือโดยไม่รู้ตัว

ครั้งหน้าที่ทำ ให้ทำแบบตั้งใจสังเกต ดูว่าตัวเองรู้สึกยังไง แล้วถามตรงๆ ว่า “ได้อะไรกลับมาจริงๆ”

————

[4] ความอยากเป็นแค่ความรู้สึกในร่างกาย ที่มาแล้วก็ไป

.

Brewer บอกว่า พออยากรู้ เราจะเริ่มเห็นว่า ความอยากที่ดูเป็นก้อนใหญ่น่ากลัว

จริงๆ ก็คือความรู้สึกเล็กๆ ในร่างกาย ตึงบ้าง เกร็งบ้าง กระสับกระส่ายบ้าง แล้วเดี๋ยวก็ไป

รับทีละนิดแบบนี้ ง่ายกว่าโดนทั้งก้อนถาโถมใส่ทีเดียวเยอะ

.

แล้วมีอีกเรื่องที่ฟังแล้ว เออ จริงว่ะ… ความอยากรู้มันเป็นรางวัลอยู่แล้วในตัว

Brewer ถามเองตอบเองเลย “What does curiosity feel like? It feels good.”

อยากรู้แล้วรู้สึกยังไง… ก็รู้สึกดีไง 555

เหมือนเราเป็นนักวิทยาศาสตร์ที่ส่องตัวเองอยู่ แล้วนั่งรอดูข้อมูลชิ้นต่อไป

.

ตัวอย่างที่เขาให้ลองคือ แรงอยากเช็กอีเมลตอนเบื่อ แรงอยากหนีงาน หรืออยากตอบข้อความตอนขับรถ

(อันนี้เขาแค่ให้ลองนะ ไม่ใช่ผลวิจัย)

ตอนปิดคลิป เขาสรุปสูตรไว้สั้นๆ ว่า notice the urge, get curious, feel the joy of letting go and repeat

.

เบ๊นแตกเป็น 3 ข้อ เอาไปใช้ได้ครั้งหน้าที่แรงอยากมา

1. จับให้ทันว่า “แรงอยากกำลังมา”

2. ถามตัวเองว่ามันอยู่ตรงไหนของร่างกาย ตึง เกร็ง หรือกระสับกระส่าย

3. ดูมันแบบนักวิทยาศาสตร์ ว่ามันเปลี่ยนไปยังไง แล้วสังเกตความรู้สึกตอนปล่อยมัน

————

ถ้าคุณชอบบทความแนวนี้ แล้วไม่อยากพลาด สามารถใส่ Email ของคุณได้ที่ Link นี้เลย (ฟรีไม่มีค่าใช้จ่าย)

#สรุปแบบลงดาบ

.

นิสัย = Trigger + Behavior + Reward ที่สมองเรียนรู้จากการทำซ้ำ

Brewer บอกว่าตอนเครียด สมองส่วนคุมตัวเองปิดก่อน = ฝืนอย่างเดียวเลยพังง่าย

ลองอยากรู้ = เห็นว่าได้อะไรจากนิสัยนั้นจริงๆ แล้วค่อยๆ ปล่อย

.

เบ๊นมองว่า นิสัยที่เลิกไม่ได้ ไม่ได้แปลว่าคุณเป็นคนไม่ดี

มันก็แค่สมองทำตามที่เคยเรียนมา แล้วเราก็เปลี่ยนมันได้ทีละครั้ง

.

คืนไหนที่ล้าๆ แล้วนิ้วเริ่มจะไปเปิดแอปอีก

ก่อนมือขยับ คุณรู้สึกอะไรอยู่ตรงไหนของร่างกาย?

ลองเล่าในคอมเมนต์ให้เบ๊นอ่านหน่อย

.

ผมหวังว่าเรื่องนี้จะช่วยสร้างวันของคุณ

อ่านบทความอื่นๆได้ที่นี่เลย

  • Philosopher Entrepreneur ทางเลือกวิถีชีวิตในโลกที่หมุนโครตไว (ชูนิ้วกลางให้กับ Trend ของโลก)

  • มุมมองเกี่ยวกับอนาคตของ AI ในสายตาของ CEO Chatgpt

  • เรื่องราวของเด็กหนุ่ม ทำบริษัทกลายเป็น Unicorn ภายใน 3 ปี ตอนอายุ 23

  • Coursera แจกคอร์สฟรี ที่แนะนำให้ทุกคนเรียน AI For Everyone (มีซัพไทย)


ความเห็น

ใส่ความเห็น